Εφημερίδα Κοινωνική

Ο τρομερός γερμανικός βομβαρδισμός του Πειραιά της 6ης Απριλίου 1941 – Γράφει ο Στέφανος Μίλεσης

 Breaking News

Ο τρομερός γερμανικός βομβαρδισμός του Πειραιά της 6ης Απριλίου 1941 – Γράφει ο Στέφανος Μίλεσης
08 Απριλίου 2021

 

banner_milesis

 

 

 

 

 

 

 

 

 

*«Από πέτρα και θάλασσα-Οδοιπορικό στην ιστορία του Πειραιά» κάθε Πέμπτη στην εφημερίδα Κοινωνική
Γράφει ο Στέφανος Μίλεσης*

Συμπληρώθηκαν 80 χρόνια, από την 6η Απριλίου 1941, ημέρα που στάθηκε τόσο οδυνηρή για τον νεότερο Πειραιά. Λίγες ώρες μετά την επίθεση των γερμανικών δυνάμεων στο Μακεδονικό μέτωπο στις 10.55’ πρωινό Κυριακής, οι σειρήνες της Αντιαεροπορικής άμυνας στον Πειραιά σήμαναν συναγερμό, καθώς φάνηκε ένα γερμανικό αναγνωριστικό αεροπλάνο με κατεύθυνση από το Κουτσικάρι (Κορυδαλλό) προς το λιμάνι του Πειραιά. Την ίδια μέρα  από τις 14.56’ και πάλι οι σειρήνες της πόλης σήμαναν συναγερμό. Ένα ακόμα γερμανικό αναγνωριστικό αεροπλάνο φάνηκε στον ουρανό με αντίθετη κατεύθυνση από το προηγούμενο, από το Νέο Φάληρο προς το Κουτσικάρι.

Επρόκειτο για μια ακόμα αναγνώριση. Όλα έδειχναν ότι κάτι ετοίμαζαν οι Γερμανοί αλλά αυτή η υποψία υπήρχε έτσι κι αλλιώς από τις ελληνικές αρχές που ανέμεναν γερμανική αεροπορική επίθεση στο λιμάνι. Τα αντιαεροπορικά πυροβολεία του Προφήτη Ηλία, του όρους Αιγάλεω, της Ψυττάλειας και του ναυστάθμου, έριξαν και κατά την διάρκεια των δύο εμφανίσεων των εχθρικών αναγνωριστικών αεροπλάνων στον ουρανό του Πειραιά. Ωστόσο εκείνο το δεύτερο αναγνωριστικό αεροπλάνο φεύγοντας, άφησε πίσω του στον ουρανό μια γραμμή μαύρου καπνού, σημάδι ότι είχε βληθεί από τα αντιαεροπορικά πυροβόλα. Αυτό το δεύτερο αναγνωριστικό αεροπλάνο των Γερμανών κατέπεσε αργότερα στη Ναύπακτο. Από το τετραμελές πλήρωμά του, διασώθηκε μόνο ένας, καθώς οι υπόλοιποι απανθρακώθηκαν.

Ο Γερμανός του πληρώματος συνελήφθη από τη Χωροφυλακή και παραδόθηκε στις στρατιωτικές αρχές. Σε πλήρη μυστικότητα οι ελληνικές αρχές πληροφορήθηκαν ότι οι Γερμανοί ετοίμαζαν μεγάλης κλίμακας αεροπορική επίθεση με στόχο το λιμάνι του Πειραιά. Διατάχτηκε η άμεση διασπορά των πλοίων σε διάφορους περιφερειακούς όρμους. Επρόκειτο ουσιαστικά για διαταγή εκκένωσης του κεντρικού λιμανιού του Πειραιά από πλοία. Μεταξύ των πολλών εμπορικών και ακτοπλοϊκών σκαφών που κλήθηκαν να μεθορμίσουν ήταν και τα επιβατηγά «ΑΝΔΡΟΣ» και «ΑΤΤΙΚΗ» που είχαν μετασκευαστεί σε πλωτά νοσοκομεία. Επίσης στον πειραϊκό λιμένα βρίσκονταν και τα αγγλικά πολεμικά το «ΑΙΑΣ», το «ΩΡΙΩΝ» και το «ΚΑΛΚΟΥΤΑ» που ήταν αγκυροβολημένα κοντά στην Τρούμπα. Ωστόσο ένα αγγλικό εμπορικό πλοίο που βρισκόταν πλευρισμένο στην Ηετιώνεια ακτή αρνήθηκε να αποπλεύσει. Είχε αποστολή την εκφόρτωση πολεμικού υλικού, βοήθεια των Άγγλων προς τα μαχόμενα ελληνικά στρατεύματα. Οι ελληνικές αρχές το μόνο που γνώριζαν ήταν ότι ήταν φορτωμένο με «γενικό υλικό στρατιωτικής χρήσης». Επρόκειτο για το «ΚΛΑΝ ΦΡΕΪΖΕΡ» του οποίου το όνομα, δυστυχώς, έμελλε να γράψει μια από τις μαύρες σελίδες στην ιστορία του Πειραιά. Η επιτελική υπηρεσία Sea Transport Office που είχε αρμοδιότητα για τις κινήσεις των αγγλικών μεταφορικών σκαφών, αγνόησε τις εντολές απομάκρυνσης του πλοίου από το λιμάνι, παρά του ότι οι Άγγλοι γνώριζαν εκείνο που οι ελληνικές αρχές αγνοούσαν. Το «ΚΛΑΝ ΦΡΕΪΖΕΡ» κουβαλούσε το τρομερό φορτίο των 400 τόνων τροτύλης και βροντώδους υδραργύρου. Δίπλα στο επικίνδυνο φορτίο θα πρέπει να προστεθούν και τα καύσιμα των δεξαμενών του που έφταναν τους 800 τόνους πετρελαίου. Κοιτώντας κάποιος το πλοίο εξωτερικά έβλεπε το κατάστρωμά του κατάφορτο με στρατιωτικά οχήματα και ήταν αδύνατον να γνωρίζει το ειδικό φορτίο που κουβαλούσε στα αμπάρια του.

Στις 21.30’ το βράδυ της ίδιας ημέρας επέδραμαν κατά του λιμανιού τα γερμανικά στούκας. Τέσσερα κύματα επίθεσης πραγματοποιήθηκαν κατά του λιμανιού του Πειραιά. Το «ΚΛΑΝ ΦΡΕΪΖΕΡ» αποτελούσε έναν προκλητικά εύκολο στόχο, ακίνητο και υπερφορτωμένο να δεσπόζει μέσα στο λιμάνι. Η γερμανική αεροπορική επιδρομή που διήρκησε δυόμιση ώρες μετέβαλε τον Πειραιά σε πραγματική κόλαση. Τις ομοβροντίες των ελληνικών αντιαεροπορικών του Προφήτη Ηλία και τα τρία αγγλικά καταδρομικά. Το «ΚΑΛΚΟΥΤΑ» μάλιστα, θεωρείτο και αντιαεροπορικό καταδρομικό ειδικά διασκευασμένο για την προστασία συμμαχικών νηοπομπών από τα αεροπλάνα. Όμως παρά το ισχυρό αντιαεροπορικό πυρ, οι Γερμανοί δεν φάνηκαν να αντιμετωπίζουν πρόβλημα πραγματοποιώντας εκείνη την πρωτόγνωρη κατάδυση με τα αεροπλάνα τους, φτάνοντας να αφήνουν τις βόμβες τους μόλις μερικά μέτρα πάνω από τον στόχο.

Όταν το πλοίο χτυπήθηκε, έγινε κάθε προσπάθεια ρυμουλκήσεώς του έξω από το λιμάνι αλλά απέτυχε και στις 3 η ώρα το πρωί της 7ης Απριλίου προκλήθηκε εκείνη η τρομερή έκρηξη που συγκλόνισε ολόκληρο τον Πειραιά και την γύρω περιοχή σε ακτίνα 50 χιλιομέτρων. Βαπόρια και πετρελαιοκίνητα βυθίστηκαν, κτήρια κατερειπώθηκαν και όταν ήλθε η αυγή το θέαμα που παρουσίαζε το λιμάνι και η πόλη ήταν εφιαλτικό. Ανάμεσα στα θύματα ήταν και ο Άγγλος αξιωματικός που δεν είχε ενημερώσει τις ελληνικές αρχές για το φοβερό φορτίο του «ΚΛΑΝ ΦΕΪΖΕΡ» και που είχε την εποπτεία της εκφόρτωσης. Κομματιάστηκε και εκείνος μέσα στην φοβερή αυτή νύχτα, που έφερε στον νεότερο Πειραιά μια από τις μεγαλύτερες συμφορές που υπέστη στο διάστημα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και που έμεινε ανεξίτηλα χαραγμένη στις μνήμες των Πειραιωτών ειδικά όσων την έζησαν.  Η έκρηξη του «ΚΛΑΝ ΦΡΕΪΖΕΡ» ήταν τέτοια που έσκασε σαν γιγάντια οβίδα και τα διάφορα κομμάτια του εκτινάχθηκαν σε όλη την πόλη σαν να μην είχαν βάρος ενώ επρόκειτο για κολοσσιαία τμήματα του πλοίου. Ακολούθησε στην κυριολεξία μια βροχή από πυρακτωμένα ελάσματα. Το καζάνι του καραβιού που κανονικά το σηκώνουν τέσσερα φορτηγά αυτοκίνητα, βρέθηκε στα ναυπηγεία του Βασιλειάδη, χιλιόμετρα από εκεί που έγινε η έκρηξη.

Ένα άλλο κομμάτι λαμαρίνας βρέθηκε στο Πασαλιμάνι. Ένα ιστίο του πλοίου καρφώθηκε στο κέντρο της Πλατείας Κοραή ενώ μια τεράστια λαμαρίνα σφηνώθηκε στον κορμό ενός δένδρου μέσα στον Θεμιστόκλειο Κήπο (Τινάνειο). Αυτή η τελευταία λαμαρίνα έμεινε για χρόνια καρφωμένη στο δένδρο θυμίζοντας στους Πειραιώτες που την έβλεπαν την τραγική εκείνη νύχτα του βομβαρδισμού και της έκρηξης του «ΚΛΑΝ ΦΡΕΪΖΕΡ». Ένα έλασμα μήκους πέντε μέτρων και πλάτους ενός, έπεσε λίγα μέτρα μακριά από τον Ι.Ν. Αγίου Σπυρίδωνος πάνω στη στέγη της Ένωσης Πλοιάρχων του Εμπορικού Ναυτικού. Ένα άλλο έλασμα έπεσε στο κτήριο Μεταξά, το αρχιτεκτονικό αυτό οικοδόμημα του Τσίλερ στη συμβολή των οδών Γεωργίου Α’ και Βασιλίσσης Σοφίας (σημερινή Γρ. Λαμπράκη). Μια χαλύβδινη βάση δέστρας έπεσε σε κατοικία στην οδό Ζαννή στην Φρεαττύδα. Ο συνοικισμός που υπήρχε μεταξύ του Χατζηκυριάκειου Ορφανοτροφείου και της Ακτής Ξαβερίου όπου υπήρχαν εκατό και πλέον ξύλινα παραπήγματα και προσφυγικά σπίτια παραδόθηκε στις φλόγες. Μεταξύ των ακινήτων που πήραν φωτιά ήταν οι γνωστές ταβέρνες του Ξαβέρη και το μεγάλο ακίνητο-αποθήκη του Καμπά.

Όμοια φωτιά είχαν πάρει τα σπίτια της Λεωφόρου Μαρίας Χατζηκυριακού ενώ καταστράφηκε και μια μεγάλη δεξαμενή νερού γνωστή ως δεξαμενή του Παπά, από το όνομα του επιχειρηματία που έφερνε νερό από τον Πόρο και το διένειμε με υδροφόρες άμαξες στον Πειραιά. Εξήντα πλοία που ήταν μέσα στο Λιμάνι του Πειραιά καταστράφηκαν ενώ 11 από αυτά βυθίστηκαν. Υπόστεγα, απορροφητήρες για το ξεφόρτωμα σιτηρών, ηλεκτρικοί γερανοί, αποθήκες έπαψαν να υπάρχουν. Η καταστροφή ήταν βιβλική. Ολόκληρη η πόλη του Πειραιά τόσο δυνατά φωτιζόταν από τις τεράστιες φλόγες της πυρκαγιάς, ώστε μπορούσε κανείς να διακρίνει τα διακριτικά των προσώπων από αρκετά μεγάλη απόσταση. Στη λεωφόρο Σωκράτους (σημερινή Ηρώων Πολυτεχνείου), κοντά στην Τερψιθέα,  μάνιαζε μια πυρκαγιά στην εκεί αποθήκη ξυλείας που μια μόνο πυροσβεστική αντλία ήταν αδύνατο να την σβήσει.

Μεγάλες από την έκρηξη καταστροφές σε όλη την περιοχή γύρω από την Σχολή Ναυτικών Δοκίμων, στην οδό Χατζηκυριακού, η οποία φωτίζονταν σαν να ήταν μέρα, από την θάλασσα των φλογών. Οι Πειραιώτες μέσα στην αντάρα της νύχτας της βιβλικής καταστροφής άρπαζαν ό,τι έβρισκαν πρόχειρο, πετώντας ρούχα και άλλα υπάρχοντα σε σεντόνια, σχηματίζοντας μπόγους που φορτώνονταν στην πλάτη και λάμβαναν τον δρόμο της απομάκρυνσης από τον Πειραιά. Μακριές σειρές ανθρώπων γρήγορα σχηματίστηκαν στην οδό Πειραιώς δημιουργώντας μια εικόνα που ελάχιστα διέφερε από την περιγραφή των Σοδόμων.  Πολλές οικογένειες που είχαν την οικονομική δυνατότητα, μετά την πρώτη αυτή αεροπορική επιδρομή των Γερμανών, αποφάσισαν να μείνουν σε όλη την διάρκεια του πολέμου εκτός Πειραιά, φοβούμενοι μια νέα αεροπορική καταστροφή. Γίνονταν ομηρικοί καυγάδες για την εξασφάλιση ενός μέσου, ενώ ο ηλεκτρικός Πειραιώς – Αθηνών κατακλύσθηκε από χιλιάδες κόσμου. Η τάξη διατηρήθηκε με κόπο.

Φοβούμενος επεισόδια ο τότε Πρόεδρος της Κυβερνήσεως, ο Κορυζής με υπουργούς κατέβηκε στον Πειραιά για να σχηματίσει άποψη. Από τους βομβαρδισμούς ο Πειραιάς θα απωλέσει μεγάλο μέρος της αστικής του τάξης, καθώς οι έχοντες οικονομική ευχέρεια θα παραμείνουν για πάντα εκτός Πειραιά στις περιοχές όπου είχαν μεταβεί προς εγκατάσταση.  Η Ιταλική προπαγάνδα εκμεταλλεύθηκε αργότερα τον καταστροφικό βομβαρδισμό του Πειραιά και στις 2 Ιουνίου του 1941, δηλαδή δύο σχεδόν μήνες μετά την καταστροφή του λιμανιού ένα συνεργείο της ιταλικής εταιρείας Luce, ιστορική συνέχεια της οποίας αποτέλεσε η γνωστή Cinecitta, τα γουέστερν της οποίας ήταν διάσημα μεταπολεμικά, κατέγραψε σε ταινία τα αποτελέσματα της επιδρομής των Γερμανών στον Πειραιά.

Από την έκρηξη του ΚΛΑΝ ΦΡΕΪΖΕΡ 2

 

 

 

 

 

 

 

*Ο Στέφανος Μίλεσης γεννήθηκε το 1964 στη Φρεαττύδα, στον Πειραιά όπου κατοικεί μέχρι και σήμερα. Είναι συγγραφέας, ιστορικός ερευνητής και ραδιοφωνικός παραγωγός. Το 2009 δημιούργησε το ιστολόγιο «Πειραιόραμα Ιστορίας και Πολιτισμού», με αποκλειστικό σκοπό την προβολή της ιστορίας του Πειραιά. Ραδιοφωνικός παραγωγός στην Δημοτική Ραδιοφωνία Πειραιά «Κανάλι Ένα» (90,4) και στον σταθμό «Πειραϊκή Εκκλησία» (91,2).

Έχει δώσει πλήθος ομιλιών και διαλέξεων με θέματα από την ναυτική και την τοπική ιστορία, σε σχολεία δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια, σε πολιτιστικούς συλλόγους και σε πνευματικά ιδρύματα. Διετέλεσε διδάσκων εισηγητής στο πρόγραμμα «Ενορία Εν Δράσει» της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιώς και είναι εισηγητής στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Ιδρύματος Λασκαρίδη, με τίτλο «Το μεγάλο λιμάνι σταυροδρόμι των εξελίξεων στην ελληνική ιστορία» που απευθύνεται σε μαθητές δημοτικών σχολείων και γυμνασίων.

Το 2014 εκλέχθηκε Γενικός Γραμματέας της Φιλολογικής Στέγης Πειραιώς και από το 2016 είναι Πρόεδρος αυτής. Είναι μέλος της Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, του Πειραϊκού Συνδέσμου, του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδος και της Ένωσης Παλαιών Προσκόπων Νέου Φαλήρου.

Έχει ξεπεράσει τις 160 διαλέξεις σε πνευματικά και πολιτιστικά κέντρα του Πειραιά.

Πάνω από 800 άρθρα πειραϊκής και ναυτικής ιστορίας έχουν δημοσιευθεί σε εφημερίδες και περιοδικά και έχουν αναρτηθεί στο διαδίκτυο από διάφορες ιστοσελίδες. Έχει τιμηθεί από πολλούς συλλόγους στον Πειραιά και έχει μετάσχει ως εξωτερικός συνεργάτης σε τηλεοπτικές παραγωγές. Προσέφερε από διάφορες θέσεις τις υπηρεσίες του ως μέλος, γραμματέας και Πρόεδρος Επιτροπών Κοινωνικής Συμπαράστασης. Υπήρξε Μέλος Διοικητικού συμβουλίου της Ένωσης Παλαιών Προσκόπων Νέου Φαλήρου και διετέλεσε Γενικός Γραμματέας και υπαρχηγός δράσεων αυτής. Έχει τιμηθεί με το Χαλκούν Μετάλλιο Ερυθρού Σταυρού, το Μετάλλιο Παλαιού Προσκόπου και το Μετάλλιο Αθανασίου Λευκαδίτη.

 


 



Σχετικά άρθρα

Τελευταια

Εφημερεύοντα Φαρμακεία ΑΤΤΙΚΗΣ