Εφημερίδα Κοινωνική

Ένας παράξενος Μάρτιος για τον Πειραιά του 1896 – Γράφει ο Στέφανος Μίλεσης

 Breaking News

Ένας παράξενος Μάρτιος για τον Πειραιά του 1896 – Γράφει ο Στέφανος Μίλεσης
01 Απριλίου 2021

banner_milesis

 

 

 

 

 

 

 

 

*«Από πέτρα και θάλασσα-Οδοιπορικό στην ιστορία του Πειραιά» κάθε Πέμπτη στην εφημερίδα Κοινωνική
Γράφει ο Στέφανος Μίλεσης*

 

Ο Μάρτιος του 1896 κατά γενική ομολογία υπήρξε ένας μήνας με πολύ κρύο και έντονα παγωμένες θάλασσες. Ο κόσμος έκαιγε ό,τι ξύλα είχαν απομείνει στις αποθήκες των σπιτιών, ενώ στα καρβουνιάρικα στον Πειραιά οι έμποροι είχαν ανεβάσει τις τιμές εκμεταλλευόμενοι την παράταση του χειμώνα. Εκείνος ο Μάρτιος όμως έμελλε να σημαδέψει την ιστορική πορεία τόσο της χώρας όσο και της πόλης του Πειραιά, άσχετα αν εμείς σήμερα το έχουμε ξεχάσει. Θα πραγματοποιούταν οι πρώτοι Ολυμπιακοί Αγώνες της σύγχρονης εποχής και ο Πειραιάς είχε αναλάβει ένα μεγάλος μέρος διεξαγωγής εκείνων των αγώνων. Όλοι οι αθλητές θα έφταναν με πλοία στο λιμάνι του Πειραιά, ακόμα και εκείνοι που έρχονταν από τα ηπειρωτικά μέρη της Ευρώπης, αφού ούτε οδικό δίκτυο υπήρχε ούτε σιδηρόδρομος. Το μόνο μέσο λοιπόν για να φτάσει κάποιος στην Ελλάδα ήταν με καράβι. Ακόμα στην περιφέρεια του Πειραιά θα διεξάγονταν οι αγώνες ποδηλασίας και τένις (στο Ποδηλατοδρόμιο που ένα χρόνο νωρίτερα είχε οικοδομηθεί ακριβώς για το σκοπό αυτό), οι αγώνες κολύμβησης (στο λιμάνι της Ζέας) και λεμβοδρομίας στον όρμο του Νέου Φαλήρου. Για αυτό και ο Πειραιάς προετοιμαζόταν καιρό πριν.

Ήδη από τον Φεβρουάριο ο Δήμος δια του τύπου ζητούσε από τους Πειραιώτες που διέθεταν οικίες ή δωμάτια προς ενοικίαση (με ή χωρίς έπιπλα) και επιθυμούσαν να τα ενοικιάσουν στους ξένους λόγω των αγώνων, να τα δηλώσουν σε ειδικό γραφείο «Πρόνοιας» που λειτουργούσε στην οδό Μπουμπουλίνας 21. Κύρια όμως έπρεπε για την διεξαγωγή των αγώνων να ξεπεραστούν δύο σοβαρά προβλήματα που είχαν παρουσιαστεί. Το ένα πρόβλημα ήταν η επιδημία της ευλογιάς που είχε ξεσπάσει στην Υδραϊκή συνοικία στο δεύτερο εξάμηνο του 1895. Η πιθανή εξάπλωσή της στον Πειραιά ίσως να προκαλούσε την αναβολή των αγώνων. Το δεύτερο πρόβλημα ήταν η ίδια η πτώχευση του Δήμου.  Πτώχευση καθώς πολλοί δρόμοι, πλατείες και κήποι που είχαν διαμορφωθεί στον Πειραιά, αποδείχθηκαν ότι ήταν ιδιωτικές εκτάσεις με αποτέλεσμα ο Δήμος να κληθεί στην καταβολή υπέρογκων αποζημιώσεων. Και τα δύο αυτά προβλήματα όταν εμφανίστηκαν θεωρήθηκαν αξεπέραστα.

Και πραγματικά μόνο με θαύμα θα μπορούσαν να επιλυθούν που τουλάχιστον για την επίλυση του πρώτου προβλήματος φαίνεται να έγινε! Οι κάτοικοι της συνοικίας Χαραμή στις παρυφές της Υδραϊκής συνοικίας κάλεσαν τους Πειραιώτες σε λιτάνευση της εικόνας της Θεοτόκου «Ρόδον το Αμάραντον». Οι κάτοικοι ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα και η ευλογιά στην υδραϊκή συνοικία εξαφανίστηκε το ίδιο απότομα όπως είχε εμφανιστεί. Το θαύμα αυτό καταγράφηκε στη μνήμη των κάτοικων και έκτοτε η εικόνα θεωρήθηκε θαυματουργή.  Μάλιστα φέτος την 25η Μαρτίου, ημέρα εορτασμού του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, η θαυματουργή Εικόνα της Παναγίας «Ρόδον το Αμάραντον» τέθηκε προς προσκύνηση στον Ιερό Ναό Ευαγγελιστρίας με ειδική μνεία στη θαυματουργή επέμβαση του 1895. Για το δεύτερο πρόβλημα χρειάστηκε η μεσολάβηση του Πρωθυπουργού Θεόδωρου Δηλιγιάννη υπέρ του Δήμου Πειραιώς. Η ψήφιση νόμου «Περί οδοποιίας» στη Βουλή των Ελλήνων απήλλαξε τον Δήμο Πειραιώς από την καταβολή ποσών που έτσι κι αλλιώς αδυνατούσε να καταβάλλει.

Στις 21 Μαρτίου 1896, πέντε μόνο ημέρες πριν την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων, το Δημοτικό Συμβούλιο βρέθηκε σε μια ιστορική συνεδρίαση όπου ο Δήμαρχος Πειραιώς Τρύφων Μουτζόπουλος ανακοίνωσε το αίσιο γεγονός της έκδοσης περί οδοποιίας νόμου και της απαλλαγής των χρεών του. Κατόπιν αυτού αποφασίστηκε, η ανώνυμη μέχρι τότε Πλατεία μπροστά από το Αστικό Σχολείο να ονομαστεί «Πλατεία Δηλιγιάννη», ενώ η εικόνα του Σωτήρα του Πειραιά να ανεγερθεί στην αίθουσα συνεδριάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου. Κάτω από αυτές τις περιστάσεις λοιπόν ο Πειραιάς κατάφερε να συμμετάσχει στην τέλεση των πρώτων σύγχρονων ολυμπιακών αγώνων. Ο Πειραιάς είχε φυσικά την τύχη όλη εκείνη την εποχή να έχει Δήμαρχο τον Τρύφωνα Μουτζόπουλο. Οι αγώνες διήρκησαν εννιά αγωνιστικές ημέρες και σύμφωνα με το παλαιό ημερολόγιο ξεκίνησαν την επομένη της επετείου της Εθνικής μας παλιγγενεσίας, στις τρεις το μεσημέρι με πανηγυρική τελετή στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Θεωρώ μεγάλο λάθος την καταγραφή της ημερομηνίας με το παλαιό ημερολόγιο, διότι οι Ολυμπιακοί Αγώνες ουδέποτε προγραμματίστηκαν να γίνουν κατά το μήνα Απρίλιο. Ξεκίνησαν την επομένη της εθνικής μας εορτής, ώστε η ημερομηνία της ελληνικής ανεξαρτησίας, η 25η Μαρτίου, να ακουστεί και να γίνει γνωστή ως τα πέρατα της οικουμένης.

Ωστόσο στον Πειραιά είχε οριστεί να γίνει ξεχωριστή τελετή έναρξης των αγώνων.  Στις 29 Μαρτίου 1896, την πέμπτη δηλαδή ημέρα των αγώνων, ο Τρύφωνας Μουτζόπουλος, κήρυξε την έναρξη των εκδηλώσεων στον Πειραιά με μια τελετή που είχε οριστεί να γίνει στις δέκα το βράδυ! Ο εορτασμός θα λάμβανε χώρα στην παράλια ακτογραμμή του εμπορικού λιμανιού, από την Πλατεία Καραϊσκάκη έως τον Τινάνειο Κήπο. Ο ενθουσιασμός εκείνη την ημέρα ήταν έντονος. Κι αυτό είχε να κάνει όχι μόνο με τον εορτασμό έναρξης, αλλά διότι την ίδια μέρα είχε διεξαχθεί ο Μαραθώνιος δρόμος στον οποίο νικητής ήταν ο Έλληνας μαραθωνοδρόμος Σπύρος Λούης. Αλλά και ο δεύτερος ολυμπιονίκης όχι μόνο ήταν Έλληνας αλλά και Πειραιώτης! Ήταν ο χαρισματικός δρομέας Χαρίλαος Βασιλάκος που με τη θέση που κατέκτησε έκανε περήφανους όλους τους Πειραιώτες. Το νέκταρ της νίκης του Μαραθωνίου μαζί με τις εκδηλώσεις του Πειραιά, τον συγκεντρωμένο κατά χιλιάδες κόσμο στην παραλία γύρω από το Δημαρχείο της πόλης, δημιούργησαν μια μοναδική ατμόσφαιρα εκείνη τη μέρα που έμεινε στην ιστορία ως «αλησμόνητη Παρασκευή».

Η τελετή ολοκληρώθηκε στις 11.30’, λίγο πριν τα μεσάνυχτα, με τους βασιλείς να φεύγουν με έκτακτη αμαξοστοιχία για την Αθήνα. Ο Πειραιάς ωστόσο είχε εμπλακεί λίγο νωρίτερα στην διεξαγωγή των αγώνων. Ήδη κατά την τρίτη αγωνιστική ημέρα (στις 27 Μαρτίου) είχε διεξαχθεί από το Ποδηλατοδρόμιο του Νέου Φαλήρου η εκκίνηση του ποδηλατικού αγώνα των 100 χιλιομέτρων, ενώ την ίδια στιγμή μέσα στο Ποδηλατοδρόμιο διεξάγονταν αγώνες τένις. Παρά το γεγονός ότι ο Πειραιάς είχε αποφύγει ευλογιά και πτώχευση, το κρύο δεν κατάφερε να το αποφύγει. Σε όλη την διάρκεια των αγώνων επικρατούσε παράξενο για την εποχή κρύο που στάθηκε ανασταλτικός παράγοντας τόσο για τους αθλητές όσο και για τους θεατές. Αυτή ήταν η βασική αιτία που από τους 19 αθλητές που είχαν δηλώσει συμμετοχή στα 100 χιλιόμετρα ποδηλασίας, έλαβαν μέρος μόνο εννιά! Το κρύο συνεχίστηκε και στις 30 Μαρτίου ημέρα Σάββατο, όπου έγιναν οι αγώνες κολύμβησης στο λιμάνι της Ζέας. Και ήταν τόσο έντονο που ο Αμερικανός αθλητής κολύμβησης Γκάρντερ Ουίλιαμς από τη Μασαχουσέτη, μόλις δόθηκε το σύνθημα της εκκίνησης και έπεσε στη θάλασσα, αμέσως μετά το μακροβούτι που έδωσε από τη βάρκα αναδύθηκε και έντρομος έσπευσε να εγκαταλείψει τους αγώνες φωνάζοντας «Ιησού Χριστέ πάγωσα!».

Αυτός ο αθλητής που είχε δηλώσει συμμετοχή σε δύο αγωνίσματα κολύμβησης, είχε ξοδέψει μεγάλο μέρος της περιουσίας του για να εξασφαλίσει συμμετοχή και εισιτήρια, είχε ταξιδέψει πάνω από 7,5 χιλιάδες χιλιόμετρα για να αγωνιστεί κι όμως δεν κατάφερε παρά μόνο ένα μακροβούτι από τη βάρκα της εκκίνησης! Τόσο παγωμένη ήταν η θάλασσα! Και πάλι ο καιρός στάθηκε αιτία αναβολής αρχικά και ματαίωσης στη συνέχεια των αγώνων λεμβοδρομίας που είχαν οριστεί να γίνουν στις 1 Απριλίου στην παραλία του Νέου Φαλήρου. Η αλήθεια είναι ότι ο Μουτζόπουλος είχε υποδείξει στην Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων οι αγώνες λεμβοδρομίας να γίνουν στη Ζέα αλλά δεν εισακούστηκε. Έτσι οι δυνατοί άνεμοι στάθηκαν αιτία ματαίωσης. Στις 1 Απριλίου μαζί με τους ανέμους έφτασε από τη Μασσαλία και η είδηση θανάτου του Χαρίλαου Τρικούπη. Έτσι την ίδια ημέρα που το λιμάνι του Πειραιά αποχαιρέτησε τις ξένες αποστολές των αθλητών, ετοιμαζόταν να υποδεχθεί τον μεγάλο νεκρό τον Χαρίλαο Τρικούπη. Τα συναισθήματα ανάμικτα.

Από τη μια χαρά για τα κατορθώματα των αγώνων κι από την άλλη οι Σημαίες να κυματίζουν μεσίστιες. Ο άνεμος εκείνη την ημέρα φυσούσε νοτιοδυτικός, χτυπώντας ακριβώς στην καρδιά του λιμανιού. Οι ξένοι ταλαιπωρούνται να φύγουν λόγω θαλασσοταραχής. Το γαλλικό εμπορικό ατμόπλοιο «Αμερική» αναχώρησε εν μέσω κυμάτων να παραλάβει τη σωρό του Τρικούπη από τη Μασσαλία. Οι εφημερίδες ασχολούνταν με τον Έντισσον που κατόρθωσε να δει ολόκληρο τον ανθρώπινο σκελετό. Οι πάντες αναρωτιούνταν πώς ήταν δυνατόν κάποιος να δει στο εσωτερικό του σώματος. Η ζωή συνεχιζόταν στον Πειραιά με τα δικά της μικρά ή μεγάλα γεγονότα, με τα δικά της προβλήματα, όπως άλλωστε συμβαίνει και σήμερα.

 

*Ο Στέφανος Μίλεσης γεννήθηκε το 1964 στη Φρεαττύδα, στον Πειραιά όπου κατοικεί μέχρι και σήμερα. Είναι συγγραφέας, ιστορικός ερευνητής και ραδιοφωνικός παραγωγός. Το 2009 δημιούργησε το ιστολόγιο «Πειραιόραμα Ιστορίας και Πολιτισμού», με αποκλειστικό σκοπό την προβολή της ιστορίας του Πειραιά. Ραδιοφωνικός παραγωγός στην Δημοτική Ραδιοφωνία Πειραιά «Κανάλι Ένα» (90,4) και στον σταθμό «Πειραϊκή Εκκλησία» (91,2).

Έχει δώσει πλήθος ομιλιών και διαλέξεων με θέματα από την ναυτική και την τοπική ιστορία, σε σχολεία δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια, σε πολιτιστικούς συλλόγους και σε πνευματικά ιδρύματα. Διετέλεσε διδάσκων εισηγητής στο πρόγραμμα «Ενορία Εν Δράσει» της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιώς και είναι εισηγητής στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Ιδρύματος Λασκαρίδη, με τίτλο «Το μεγάλο λιμάνι σταυροδρόμι των εξελίξεων στην ελληνική ιστορία» που απευθύνεται σε μαθητές δημοτικών σχολείων και γυμνασίων.

Το 2014 εκλέχθηκε Γενικός Γραμματέας της Φιλολογικής Στέγης Πειραιώς και από το 2016 είναι Πρόεδρος αυτής. Είναι μέλος της Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, του Πειραϊκού Συνδέσμου, του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδος και της Ένωσης Παλαιών Προσκόπων Νέου Φαλήρου.

Έχει ξεπεράσει τις 160 διαλέξεις σε πνευματικά και πολιτιστικά κέντρα του Πειραιά.

Πάνω από 800 άρθρα πειραϊκής και ναυτικής ιστορίας έχουν δημοσιευθεί σε εφημερίδες και περιοδικά και έχουν αναρτηθεί στο διαδίκτυο από διάφορες ιστοσελίδες. Έχει τιμηθεί από πολλούς συλλόγους στον Πειραιά και έχει μετάσχει ως εξωτερικός συνεργάτης σε τηλεοπτικές παραγωγές. Προσέφερε από διάφορες θέσεις τις υπηρεσίες του ως μέλος, γραμματέας και Πρόεδρος Επιτροπών Κοινωνικής Συμπαράστασης. Υπήρξε Μέλος Διοικητικού συμβουλίου της Ένωσης Παλαιών Προσκόπων Νέου Φαλήρου και διετέλεσε Γενικός Γραμματέας και υπαρχηγός δράσεων αυτής. Έχει τιμηθεί με το Χαλκούν Μετάλλιο Ερυθρού Σταυρού, το Μετάλλιο Παλαιού Προσκόπου και το Μετάλλιο Αθανασίου Λευκαδίτη.

 


 



Σχετικά άρθρα

Τελευταια

Εφημερεύοντα Φαρμακεία ΑΤΤΙΚΗΣ