Εφημερίδα Κοινωνική

Το λιμάνι του Πειραιά τις δεκαετίες του ’20 και του ‘30- Γράφει ο Στέφανος Μίλεσης

 Breaking News

Το λιμάνι του Πειραιά τις δεκαετίες του ’20 και του ‘30- Γράφει ο Στέφανος Μίλεσης
11 Μαρτίου 2021

 

banner_milesis

 

 

 

 

 

 

 

 

*«Από πέτρα και θάλασσα-Οδοιπορικό στην ιστορία του Πειραιά» κάθε Πέμπτη στην εφημερίδα Κοινωνική
Γράφει ο Στέφανος Μίλεσης*

Την εποχή που όλες οι μετακινήσεις γίνονταν από τη θάλασσα το λιμάνι του Πειραιά παρουσίαζε μια χαοτική εικόνα που λίγο μοιάζει με τη σημερινή εικόνα του. Όλη την προπολεμική κυρίως εποχή, παράλληλα με τις εμπορικές μεταφορές που εξυπηρετούσε, διεκπεραιώνονταν από αυτό τα πλήθη του κόσμου που πηγαινοέρχονταν στα νησιά και σε άλλους προορισμούς. Κίνηση βεβαίως παρουσίαζαν και άλλα λιμάνια της Μεσογείου όπως της Μασσαλίας, της Τεργέστης, της Γένοβας, της Νεαπόλεως, της Σμύρνης, της  Κωνσταντινούπολης κ.α.  Μόνο που το λιμάνι του Πειραιά, ήδη από τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, είχε φτάσει να τα ξεπερνάει όλα τα προηγούμενα σε κίνηση επιβατών και εμπορευμάτων, διότι παρουσίαζε μια σειρά από ιδιαιτερότητες που τα υπόλοιπα δεν είχαν. Τα εκατοντάδες νησιά της πατρίδας μας συνδέονταν ακτοπλοϊκώς με το λιμάνι του Πειραιά, ενώ στα κοντινότερα νησιά όπως του Σαρωνικού, τα πλοία εκτελούσαν δρομολόγια περισσότερες από μια φορά. Κανένα από τα προαναφερόμενα λιμάνια του εξωτερικού δεν εξυπηρετούσαν παράλληλα με την εμπορευματική τους κίνηση και ένα τόσο μεγάλο αριθμό νησιών που μονάχα το ελληνικό αρχιπέλαγος διαθέτει. Και οι θαλάσσιοι δρόμοι με τα νησιά μας δεν είχαν ανοίξει μόνο στους επιβάτες αλλά και στην τροφοδοσία των ίδιων των νησιωτικών κοινοτήτων σε τρόφιμα και εμπορεύματα και άλλες οικονομικές δοσοληψίες. Λειψό το οδικό δίκτυο, μόνιμα φτωχή η χώρα από εμφυλίους, πολέμους και άλλα δεινά, χρησιμοποιούσε τις θαλάσσιες οδούς, με αποτέλεσμα τα πλοία από τον Πειραιά να εξυπηρετούν και παράκτιους προορισμούς όπως  η Χαλκίδα, το Λουτράκι, η Κόρινθος, η Πάτρα, ο Βόλος και πολλά άλλα μέρη.

Την δεκαετία του ’20 πάνω από τριάντα φορτηγά ατμόπλοια ανέμεναν καθημερινώς αρόδου, φορτωμένα πρώτες ύλες για να μπορέσουν να λειτουργήσουν οι δεκάδες εκατοντάδες παραγωγικές μονάδες, οι βιοτεχνίες και οι βιομηχανίες, που λειτουργούσαν στην ευρύτερη περιφέρεια του Πειραιά. Η τροφοδοσία δύο τουλάχιστον πόλεων, του Πειραιά και της Αθήνας βρισκόταν σε άμεση εξάρτηση από τη λειτουργία του λιμένα. Φρούτα και λαχανικά για την τροφοδοσία της αγοράς, κάρβουνα για τη θέρμανση των σπιτιών και την κίνηση των εργοστασίων, αλιεύματα για τη ψαρόσκαλα, ρωσικό στάρι για τους κυλινδρόμυλους, ζώα για τα δημοτικά σφαγεία, υποζύγια για την κάλυψη αναγκών κίνησης, ταχυδρομεία και αποστολές δεμάτων, τροφοδοσία της πόλης με πόσιμο νερό από τον Πόρο, μετακινήσεις στρατιωτικών μονάδων και εφοδίων, επισκέψεις ξένων περιηγητικών και πολεμικών πλοίων και φυσικά τους κολοσσούς, τα πλοία δηλαδή που εξυπηρετούσαν τις υπερωκεάνιες γραμμές, τις πλωτές γέφυρες της ελληνικής μετανάστευσης  προς αναζήτηση καλύτερης τύχης σε Αμερική, Καναδά, Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία. Δίπλα τους πολλά άλλα μικρότερα πλοία διαφόρων τύπων και μεγεθών σχημάτιζαν έναν μακρύ κατάλογο, που καθημερινά όφειλε το λιμάνι να εξυπηρετεί αναγκαστικά, καθώς άλλοι τρόποι δεν υπήρχαν. Και οι προκυμαίες του λιμανιού, σπάνια ξέμεναν από κόσμο που ξαφνικά βρισκόταν συγκεντρωμένος σε έναν τόπο, την ίδια ώρα, αναμένοντας την επιβίβαση ή αποβίβαση για διαφορετικό λόγο και αιτία. Ναυτικοί προς ναυτολόγηση, πράκτορες, κράχτες, επιβάτες, τελώνες και λιμενικοί, αχθοφόροι και βαρκάρηδες, έμποροι και προμηθευτές, παραγγελιοδόχοι και υποψήφιοι μετανάστες, θλιμμένοι συγγενείς και άνθρωποι που έρχονταν προσβλέποντας μια καλύτερη τύχη στον Πειραιά.

Την ίδια εκείνη στιγμή, που κάποιοι έρχονταν άλλοι αναχωρούσαν για μακρινές ηπείρους διαβλέποντας εκεί το μέλλον τους. Και οι καιροσκόποι έτοιμοι ανάμεσα στα πλήθη, να αρπάξουν την ευκαιρία, ένα τάξιμο, μια υπόσχεση. Άνθρωποι του περιθωρίου και της παρανομίας εξασφάλιζαν την ανωνυμία τους μέσα στις πολυπληθείς συγκεντρώσεις, έχοντας στόχο τα πορτοφόλια και τις αποσκευές, που για λίγο έχαναν απ’ τη ματιά τους οι αχθοφόροι και οι βαρκάρηδες. Φωνές, κραυγές, ήχοι μηχανών, συρίγματα μπουρού πλοίων, καλπασμοί αλόγων, ράγες που δονούνται στην διέλευση των τραμ, βρισιές και κλάματα αποχωρισμού υποψηφίων μεταναστών. Και οι συμφωνίες των εμπόρων κλείνονταν εκεί στα γρήγορα, στο πόδι, ανάμεσα στα «Παναγιά μαζί σου» και «Ο Θεός να σε φυλάει», «Καλό ταξίδι» και «καλή αντάμωση», «κουράγιο Γιώργη ένα μπάρκο ακόμη», «ψάχνω για δουλειά, ό,τι νάναι»…. Παράνομα πρακτορεία μετανάστευσης υπόσχονταν εργασία στους αμερικανικούς σιδηροδρόμους «άμα τη αφίξει» με κάτι παραπάνω στην τιμή του εισιτηρίου, ενώ άλλοι αντί για απόδειξη πληρωμής έδιναν στους αγράμματους επαρχιώτες, λιθογραφικά τυπωμένα περιτυλίγματα από σοκολάτες, πλούσια σε χρώματα με θαυμάσιες παραστάσεις γυναικείων προσωπογραφιών να κοσμούν το εξωτερικό τους. Και οι κράχτες των πλοίων να φωνάζουν ασταμάτητα, ότι δήθεν το καράβι τους δεν «πάει απ’ τις φουρτούνες», κάνει τη θάλασσα ίσιωμα, «πάρτε το πλοίο που δεν κουνάει».

Δύο οι κινητήριες δυνάμεις των δύο ακτών, της Μιαούλη και της Ποσειδώνος. Η αφέλεια και η ανεργία. Ίσως όμως οι αφελείς να ήταν περισσότεροι από τους ανέργους. Αφέλεια στο να αφήσουν για λίγο τη τσάντα τους στην προκυμαία για να χαιρετήσουν κάποιον συγχωριανό τους, να του πούνε δύο κουβέντες βρε αδελφέ, «τι κάνεις», «τι έγινε», «χαθήκαμε» και μέχρι να του πει για τη Μαρία που έφυγε και για τον Γιώργο που έγινε εργάτης, η τσάντα είχε γίνει παρελθόν και κάποιοι μικροί γαβριάδες γελούσαν μαζί τους όντας ευγνώμονες με την αφέλειά του. Η χαζομάρα του αδαή, τους εξασφάλιζε το φαγητό, έστω και της μιας μέρας. Μπροστά από το Ρολόι τα ψαροκάικα είχαν οριστεί με Λιμενική διάταξη να «αράζουν» και να κάνουν τις δοσοληψίες τους τις πρωινές ώρες. Κάποιοι αφελώς είχαν σκεφτεί ότι η αγορά αλιευμάτων έπρεπε να βρίσκεται έναντι της δημοτικής αγοράς για να εξυπηρετεί τους δημότες. Κι έτσι καθημερινά από τις επτά έως τις εννιά το πρωί γίνονταν οι δοσοληψίες. «Πάρτε, πάρτε φρέσκο», «εδώ το φαληρικό μαριδάκι» την ίδια ώρα που ακριβώς δίπλα στην Βασιλική αποβάθρα κατέφταναν Βασιλείς και Πρωθυπουργοί, υπουργοί και πολιτευτές. «Καλώς ήρθατε κύριε υπουργέ», «Καλώς σας βρήκα», «μάτια γαρίδα», «πάρτε με μια δραχμή το κιλό μόνο!». Ανάμεσα στα ψαροκάικα και στους επισήμους παρεμβαλλόταν η ομάδα των Αγίων!

Ο κουλουριώτικος στόλος με τους «Άγιο Νικόλαο», «Άγιο Γεώργιο», «Ταξιάρχη», «Θεοτόκος» και τα άλλα σκάφη που συγκροτούσαν την ομάδα των «Αγίων» της «Κούλουρ Λάϊν». Τα βενζινόπλοια που σε μετέφεραν στις εξοχές του ονειρικού Περάματος και της εξοχικής Σαλαμίνας. Δίπλα τους οι γραμμές του Σαρωνικού «δια Αίγιναν, Μέθανα, Πόρον, Ύδραν, Ερμιόνην, Σπέτσας». Από την προκυμαία της Τρούμπας μέχρι το τελωνείο του Αγίου Νικολάου οι εικόνες τελείως διαφορετικές. Αποχαιρετισμοί και κλάματα για όσους έμεναν, χαρμολύπη για όσους έφευγαν. Ανεξάρτητα από ποιο μέρος της Ελλάδας προέρχονταν, όλοι οι ταξιδιώτες κρατούσαν τελευταία εικόνα στο μυαλό τους, τους τρούλους του Άη Νικόλα της Υδραϊκής. Έγινε ο πολιούχος Άγιος της μετανάστευσης, θέλοντας και μη. Του κούνησαν μαντήλι χιλιάδες μετανάστες απ’ τα καταστρώματα, μάτια που γέμισαν δάκρυα, καρδιές που ρίγησαν, καλοτάξιδες ευχές και ελπίδες καλύτερης ζωής. Εκείνη η ακτή, η αντικρυστή του Άη Νικόλα, ήταν η ακτή των δακρύων και του αποχαιρετισμού. Σειρά είχε η ακτή της μιζέριας. Η Ακτή του Ξαβέρη! Καρβουνιάρικα και ξυλάδικα στη σειρά, με κάποιες αποθήκες ανάμεσά τους. Μοναδικό διάλειμμα της μαυρίλας η ταβέρνα του Σαριδάκη, που στεγαζόταν σε κτήριο του Ξαβέρη. Καρνάγιο είχε ο Ιταλός, αλλά καθώς ήταν ο ιδιοκτήτης του μοναδικού αξιόλογου οικήματος, τη νοίκιασε κρασοπουλιό όπου σύχναζαν οι ταρσανατζήδες, οι ξυλάδες και οι καρβουνιάρηδες. Δεν ήθελε και πολύ το πράγμα για να φτιάξεις όνομα.

Ο προσδιορισμός «στου Ξαβέρη την ταβέρνα» δεν άργησε να γίνει για συντομία «στου Ξαβέρη» και να ονοματίσει ολάκερη την παραλία. Τίγκα επέπλεε στη θάλασσα η μαυρίλα από τα κάρβουνα και η ξυλόσκονη από τις επισκευές. Έχανε η θάλασσα το γαλάζιο της και γινόταν μαύρο κατά τόπους και καφετί. Δουλειές για δυνατούς φτιαγμένες εκεί στην άκρη του λιμένα, στην αρχαία ακτή Αλκίμων, που από τύχη σήμαινε των δυνατών. Ήθελε δύναμη το κάρβουνο όπως και το τριβείο. Αυτές ήταν μόνο μερικές εικόνες από την πλούσια εικονογραφία που τροφοδότησε το λιμάνι μας, το γενέθλιο τόπο μας. Και τα περισσότερα από αυτά που περιγράφω είναι γνωστά στους Πειραιώτες. Διότι εμείς στον Πειραιά δεν ξεμείναμε, αλλά μείναμε από επιλογή.   

*Ο Στέφανος Μίλεσης γεννήθηκε το 1964 στη Φρεαττύδα, στον Πειραιά όπου κατοικεί μέχρι και σήμερα. Είναι συγγραφέας, ιστορικός ερευνητής και ραδιοφωνικός παραγωγός. Το 2009 δημιούργησε το ιστολόγιο «Πειραιόραμα Ιστορίας και Πολιτισμού», με αποκλειστικό σκοπό την προβολή της ιστορίας του Πειραιά. Ραδιοφωνικός παραγωγός στην Δημοτική Ραδιοφωνία Πειραιά «Κανάλι Ένα» (90,4) και στον σταθμό «Πειραϊκή Εκκλησία» (91,2).

Έχει δώσει πλήθος ομιλιών και διαλέξεων με θέματα από την ναυτική και την τοπική ιστορία, σε σχολεία δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια, σε πολιτιστικούς συλλόγους και σε πνευματικά ιδρύματα. Διετέλεσε διδάσκων εισηγητής στο πρόγραμμα «Ενορία Εν Δράσει» της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιώς και είναι εισηγητής στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Ιδρύματος Λασκαρίδη, με τίτλο «Το μεγάλο λιμάνι σταυροδρόμι των εξελίξεων στην ελληνική ιστορία» που απευθύνεται σε μαθητές δημοτικών σχολείων και γυμνασίων.

Το 2014 εκλέχθηκε Γενικός Γραμματέας της Φιλολογικής Στέγης Πειραιώς και από το 2016 είναι Πρόεδρος αυτής. Είναι μέλος της Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, του Πειραϊκού Συνδέσμου, του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδος και της Ένωσης Παλαιών Προσκόπων Νέου Φαλήρου.

Έχει ξεπεράσει τις 160 διαλέξεις σε πνευματικά και πολιτιστικά κέντρα του Πειραιά.

Πάνω από 800 άρθρα πειραϊκής και ναυτικής ιστορίας έχουν δημοσιευθεί σε εφημερίδες και περιοδικά και έχουν αναρτηθεί στο διαδίκτυο από διάφορες ιστοσελίδες. Έχει τιμηθεί από πολλούς συλλόγους στον Πειραιά και έχει μετάσχει ως εξωτερικός συνεργάτης σε τηλεοπτικές παραγωγές. Προσέφερε από διάφορες θέσεις τις υπηρεσίες του ως μέλος, γραμματέας και Πρόεδρος Επιτροπών Κοινωνικής Συμπαράστασης. Υπήρξε Μέλος Διοικητικού συμβουλίου της Ένωσης Παλαιών Προσκόπων Νέου Φαλήρου και διετέλεσε Γενικός Γραμματέας και υπαρχηγός δράσεων αυτής. Έχει τιμηθεί με το Χαλκούν Μετάλλιο Ερυθρού Σταυρού, το Μετάλλιο Παλαιού Προσκόπου και το Μετάλλιο Αθανασίου Λευκαδίτη.

 

 


 



Σχετικά άρθρα

Τελευταια

Εφημερεύοντα Φαρμακεία ΑΤΤΙΚΗΣ