Εφημερίδα Κοινωνική

Η ίδρυση του πρώτου Δημοτικού πειραϊκού νοσοκομείου – Γράφει ο Στέφανος Μίλεσης

 Breaking News

Η ίδρυση του πρώτου Δημοτικού πειραϊκού νοσοκομείου – Γράφει ο Στέφανος Μίλεσης
30 Δεκεμβρίου 2020

milesis_stili«Από πέτρα και θάλασσα Οδοιπορικό στην ιστορία του Πειραιά» κάθε Πέμπτη στην εφημερίδα Κοινωνική
Γράφει ο Στέφανος Μίλεσης*

Στις 27 Σεπτεμβρίου του 1864, ο συμβολαιογράφος Γεώργιος Ηρακλείδης βρισκόταν στο γραφείο του που διατηρούσε σε μισθωμένο χώρο, εντός της οικίας του Πολυχρόνη Κορωναίου, στην οδό Τσαμαδού. Ξαφνικά άκουσε την εξωτερική πόρτα της οικίας να δονείται από απανωτά χτυπήματα που φανέρωναν ανυπομονησία και ταραχή. Καθώς μάλιστα ήταν Κυριακή ο Ηρακλείδης βρέθηκε σε μεγάλη ανησυχία, διότι δεν περίμενε καμία επίσκεψη και δεν θυμόταν να έχει καμιά προγραμματισμένη συνάντηση. Στην πόρτα του συμβολαιογραφείου του εμφανίστηκε ο Γεώργιος Στέλιος, που ήταν  γνωστός στον συμβολαιογράφο, χρηματιστής στο επάγγελμα, αλλά με άγνωστη την αιτία προσέλευσης στο γραφείο. Σχεδόν λαχανιασμένος ο Γεώργιος Στέλιος ανακοίνωνε στον συμβολαιογράφο ότι εκτελούσε χρέη αγγελιαφόρου. Δεν πήγε στο γραφείο του συμβολαιογράφου για δική του υπόθεση αλλά για να μεταφέρει ένα μήνυμα που του είχε δώσει ένας πλούσιος έμπορος και κτηματίας με καταγωγή από τα Κύθηρα αλλά που έμενε στον Πειραιά. Ο Στέλιος συνεργαζόταν επαγγελματικά με τον έμπορο αυτό καθώς ήταν ο χρηματιστής του και διαχειριζόταν διάφορες επενδύσεις του. Αυτός ο έμπορος για τον οποίο ο χρηματιστής εκτελούσε καθήκοντα αγγελιαφόρου το κυριακάτικο εκείνο πρωινό, δεν ήταν άλλος από τον Νικήτα Τζανή. Ο χρηματιστής – αγγελιαφόρος διαμήνυσε στον συμβολαιογράφο να τρέξει στην κυριολεξία στο σπίτι του Τζανή γιατί είχε να του ανακοινώσει κάτι το πολύ σημαντικό και συνάμα ιδιαίτερο. Πραγματικά μπροστά ο χρηματιστής και πίσω ο συμβολαιογράφους κίνησαν πεζή να μεταβούν στο σπίτι του Τζανή, όπου βρισκόταν στην Ακτή Ποσειδώνος κοντά στην δημοτική αγορά. Εκεί βρήκαν τον πλούσιο έμπορα να είναι ξαπλωμένος στο κρεβάτι του, ασθενής και τελείως καταβεβλημένος. Σε ερώτηση του συμβολαιογράφου για την αιτία της ξαφνικής ειδοποίησης, ο Τζανής αποκρίθηκε ότι επιθυμούσε να συντάξει την διαθήκη του άμεσα, καθώς τις τελευταίες τρεις ημέρες (από τις 24 Σεπτεμβρίου) είχε αρρωστήσει βαριά, έχοντας μάλιστα χάσει την κίνηση του δεξιού του χεριού και δεν αισθανόταν τον εαυτό του γενικά σε καλή κατάσταση. Ένιωθε ότι οι μέρες της επίγειας παρουσίας του λιγόστευαν και ο χρόνος του ήταν μετρημένος. Ο συμβολαιογράφος ρώτησε τον Τζανή αν ήταν σε θέση να υπογράψει για όσα θα του έλεγε και ο δεύτερος κούνησε αρνητικά το κεφάλι του. Ο Συμβολαιογράφος τότε είπε ότι για τη σύνταξη της διαθήκης αφού αδυνατούσε ο ίδιος να υπογράψει -λόγω της παραλυσίας του χεριού του- όφειλε να παρευρεθούν τέσσερις μάρτυρες. Τότε ο Στέλιος -ο Χρηματιστής- έφυγε ξανά τρέχοντας και δεν πέρασε πολύ ώρα όταν επέστρεψε στο ίδιο δωμάτιο έχοντας μαζί του τους τέσσερις μάρτυρες που ο νόμος απαιτούσε. Αυτοί οι μάρτυρες μάλιστα δεν ήταν για τυχαία πρόσωπα, αλλά σημαντικές προσωπικότητες της πειραϊκής κοινωνίας. Επρόκειτο για τους Παύλο Καλλιγά (Δικηγόρο Αθηνών κάτοικο ενορίας Αγίου Γεωργίου Καρύτση), Νικόλαο Μελετόπουλο (έμπορο, κάτοικο Πειραιώς στην ενορία του Αγίου Σπυρίδωνα) καθώς και τους Αθανάσιο Ζωγράφο και Βασίλειο Δασκαλόπουλο που ασκούσαν το επάγγελμα του εμπόρου και ήταν επίσης κάτοικοι Πειραιά. Αφού ο Τζανής ζήτησε να κλείσουν οι πόρτες του δωματίου του και να μείνουν εντός αυτού μόνο ο συμβολαιογράφος και οι τέσσερις μάρτυρες άρχισε να υπαγορεύει την διαθήκη του. Μερίμνησε πρώτα για την αποκατάσταση της γυναίκας του Ελένης Ζαννή (εκ Σμύρνης), κι ύστερα προχώρησε στην αποκατάσταση της αδελφής του, των ανιψιών του και άλλων συγγενών που διέμεναν στον Πειραιά και στα Κύθηρα. Δεν ήθελε να αφήσει κανέναν παραπονεμένο. Ύστερα άρχισε να περιγράφει στον Συμβολαιογράφο τη μέριμνά του για ένα σχέδιο που απασχολούσε την Δημοτική αρχή την εποχή εκείνη, αλλά που αδυνατούσε να γίνει πράξη. Αφορούσε στην ίδρυση ενός δημοτικού νοσοκομείου, του πρώτου στον Πειραιά για το οποίο τον καιρό εκείνο πολλά λέγονταν και άλλα τόσα γράφονταν αλλά τίποτα δεν υλοποιείτο.  Ο Πειραιάς μέχρι τότε δεν διέθετε κανένα νοσοκομείο. Είχαν περάσει 29 χρόνια από την δημιουργία της πόλης (1835 – 1864) και οι κάτοικοι συνέχιζαν να ζουν, να αγωνίζονται και να δημιουργούν μόνοι στο έλεος του Θεού. Πανούκλα, χολέρα, δάγκειος και διάφορες άλλες μολυσματικές ασθένειες έπλητταν συχνά την πόλη, που ήταν ιδιαίτερα ευάλωτη λόγω του γεγονότος ότι ήταν λιμάνι και μάλιστα ανερχόμενο. Ο Τζανής άφησε 45 χιλιάδες δραχμές για την ίδρυση ενός νοσοκομείου ενώ φροντίζοντας ακόμα και για τη μελλοντική συντήρησή του, άφησε έναντι της Πλατείας Αππόλωνος (σημερινή Πλατεία Καραϊσκάκη) αποθήκες για να έχει το ίδρυμα και οικονομικούς πόρους συντήρησης. Σαν καλός έμπορας που ήταν γνώριζε ότι εάν προσέφερε σε κάποιον πεινασμένο ένα ψάρι θα του εξασφάλιζε τη τροφή μιας ημέρας. Αν όμως του μάθαινε να ψαρεύει, τότε ίσως να εξασφάλιζε το φαγητό του για πάντα. Την ίδια πρόβλεψη είχε επίσης κάνει και για το νοσοκομείο. Γνώριζε ότι δεν αρκούσε μόνο η δωρεά για την οικοδόμησή του, αλλά χρειάζονταν και τα απαιτούμενα έσοδα για τη μελλοντική επιβίωσή του. Επειδή ο Τζανής ήταν γνήσιος φιλάνθρωπος κι όχι απλά ένας εύπορος που σκόρπιζε δωρεές από υστεροφημία, σκέφτηκε μέχρι και τους ενοικιαστές των αποθηκών που εκείνη την εποχή ζούσαν από αυτές και έθεσε στην διαθήκη όρο, να μην τους αυξήσουν το μίσθωμα σκεπτόμενος την προστασία τους. Αυτός ήταν ο Τζανής που με τα χρήματά του και τη φιλανθρωπία του μέσω της διαθήκης που συντάχθηκε (υπ΄ αριθμ. 840 διαθήκη) εκείνο το πρωινό της Κυριακής της 27ης Σεπτεμβρίου του 1864 ο Δήμος Πειραιά βρήκε τους πόρους να θέσει δύο χρόνια αργότερα (το 1866) τον θεμέλιο λίθο του πρώτου νοσοκομείου της πόλης, που ολοκληρώθηκε και εγκαινιάστηκε το 1873. Το Δημοτικό Νοσοκομείο Πειραιώς έλαβε το όνομα του ευεργέτη και ονομάστηκε «Τζάνειο Δημοτικό Νοσοκομείο Πειραιώς» ενώ η οικοδόμηση πραγματοποιήθηκε επί δημαρχίας Δημητρίου Μουτζόπουλου. Το Τζάνειο Δημοτικό Νοσοκομείο στάθηκε εκτός από αρωγός του πειραϊκού πληθυσμού και βασικός πυλώνας ανάπτυξης του πειραϊκού λιμανιού. Κι αυτό συνέβη, διότι στον Πειραιά είχαν συγκεντρωθεί δεκάδες ξένες ατμοπλοϊκές εταιρείες όπως η Μεσαζερί, η Λόυδ αλλά και πλήθος πρακτορείων. Διαρκώς σε αυτό κατέφταναν ξένα πολεμικά και εμπορικά πλοία, τα πληρώματα των οποίων, κάθε φορά που έπρεπε να νοσηλευθούν, αδυνατούσαν αφού ο Πειραιάς μέχρι τότε δεν διέθετε νοσοκομείο.

Οι πλοίαρχοι και οι εταιρείες μέχρι τη λειτουργία του πρώτου νοσοκομείου προτιμούσαν να «πιάνουν» άλλα λιμάνια που διέθεταν νοσοκομεία που μπορούσαν να προσφέρουν στα πληρώματα την απαιτούμενη ιατρική φροντίδα. Τα πλοία έπιαναν και παρέμεναν για καιρό στη Μάλτα, στη Μασσαλία, στη Σμύρνη, στην Κωνσταντινούπολη, αλλά στον Πειραιά φρόντιζαν να μένουν μόνο όσο χρόνο απαιτούσε να γίνει η εργασία. Το λιμάνι του Πειραιά δεν θα μπορούσε να αναπτυχθεί χωρίς την ύπαρξη νοσοκομειακής φροντίδας. Η ίδρυση του Τζανείου προσέφερε κάτι περισσότερο από φροντίδα στους κατοίκους. Προσέφερε τις προϋποθέσεις της οικονομικής ανάπτυξης του λιμανιού, που μαζί του τότε συμπαρέσερνε και την πόλη του Πειραιά καθώς τότε πόλη και λιμάνι ήταν το ίδιο πράγμα! Πόσο παράξενο και απόμακρο μας φαίνεται σήμερα που ο Πειραιάς βρέχεται ολόγυρα από θάλασσα την διαχείριση της οποίας δεν έχει! Ο αρχικός οργανισμός του νοσοκομείου στηρίχθηκε σε νόμο του 1836 που αφορούσε τα ευαγή ιδρύματα.  Ο κανονισμός αυτός προέβλεπε για την λειτουργία του νοσοκομείου, εποπτεία από επιτροπή, «Αδελφάτο» λεγόταν, μέλος της οποίας διετέλεσε αργότερα και ο μέγας ιατροφιλόσοφος Θεόδωρος Αφεντούλης το όνομα του οποίου φέρει σήμερα η κεντρική λεωφόρος που οδηγεί στο νοσοκομείο που αρχικά καλείτο λεωφόρος Νοσοκομείου. Ο Αφεντούλης υπήρξε Καθηγητής της Φαρμακολογίας και Παθολογικής Ανατομικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μια σημαντική προσωπικότητα που διαδραμάτιζε ενεργό ρόλο στα πολιτιστικά δρώμενα του Πειραιά. Το πρώτο «Αδελφάτο» αποτελούταν από τον Θεόδωρο Ρετσίνα ως Πρόεδρο, που ήταν Δήμαρχος Πειραιά και μέλη τους Ν. Γιουρτή, Ι. Καλοσούκα, Ε. Ξανθό, Ι. Δημόκα και Γ. Ορλάνδο. Δυστυχώς τα έσοδα από την δωρεά του Νικήτα Τζανή που αφορούσαν είσπραξη ενοικίων από ακίνητα στην Πλατεία Απόλλωνος διεκόπησαν για κάποια χρονική περίοδο, καθότι στις 27 Ιουνίου 1901 τα ακίνητα καταστράφηκαν ολοσχερώς από φωτιά, στερώντας το νοσοκομείο εσόδων, ευτυχώς για ένα μόνο έτος. Στην θέση των αποθηκών ανεγέρθηκε νέα οικοδομή που είχε την υποδομή να λειτουργήσει ως ξενοδοχείο και που στις  13 Ιουλίου του 1902 άρχισε να διατίθεται προς πενταετή ενοικίαση. Το Τζάνειο ως δημοτικό νοσοκομείο αποτελούσε ένα σπουδαίο φιλανθρωπικό ίδρυμα τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του. Ο φιλανθρωπικός του χαρακτήρας ήταν αναγνωρισμένος από το σύνολο των Πειραιωτών, γεγονός που αποδεικνύεται από τις δωρεές και εράνους των κατοίκων που συγκεντρώνουν χρήματα δια εράνων με τη χρήση «δίσκων και κυτίων». Την αγάπη, φροντίδα και μέριμνα για τη σωστή λειτουργία δεν έδειχναν όμως μόνο ο απλός λαός αλλά και οι εύποροι Πειραιώτες που στάθηκαν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές ευεργέτες στο νοσοκομείο όπως οι Δημ. Κολυμβάς, Δημ. Σαλιπούλας, Κ. Ζέππος, Λ. Οικονομίδης, Ε. Δηλαβέρης, Μ. Πετούση, Γ. Πετρολέκας, Κ. Δηλαβέρης, Ζ. Παπανικολάου που ανακηρύχθηκαν μεγάλοι δωρητές.  Τα νοσοκομεία όπως και όλα τα κοινωφελή ιδρύματα την εποχή εκείνη θεωρούντο Φιλανθρωπικά και η λειτουργία τους σε καμία περίπτωση δεν έθετε ως προαπαιτούμενο την κερδοφορία! Όλες οι υπηρεσίες παρέχονταν δωρεάν, με δημοτικά έξοδα ενώ διασκευάζονται μόνο 6 κλίνες για ασθενείς «επί πληρωμή»! Το νοσοκομείο παρείχε την συνδρομή του και σε εξωτερικούς ασθενείς, ενώ χορηγούσε δωρεάν φάρμακα αξίας 5.000 δραχμών ετησίως σε απόρους Πειραιώτες! Ειδικά για αυτούς τις ημέρες Τρίτη, Πέμπτη και Σάββατο είχε ορισθεί να προσέρχονται για δωρεάν εξέταση οφθαλμών! Το Τζάνειο χάραξε την δική του ιστορία στην πόλη, για την καταγραφή της οποίας θα μπορούσαν να γραφούν βιβλία και δεν αρκεί μόνο η παρούσα αναφορά.

 

 

* Ο Στέφανος Μίλεσης γεννήθηκε το 1964 στη Φρεαττύδα, στον Πειραιά όπου κατοικεί μέχρι και σήμερα. Είναι συγγραφέας, ιστορικός ερευνητής και ραδιοφωνικός παραγωγός. Το 2009 δημιούργησε το ιστολόγιο «Πειραιόραμα Ιστορίας και Πολιτισμού», με αποκλειστικό σκοπό την προβολή της ιστορίας του Πειραιά. Ραδιοφωνικός παραγωγός στην Δημοτική Ραδιοφωνία Πειραιά «Κανάλι Ένα» (90,4) και στον σταθμό «Πειραϊκή Εκκλησία» (91,2).

Έχει δώσει πλήθος ομιλιών και διαλέξεων με θέματα από την ναυτική και την τοπική ιστορία, σε σχολεία δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια, σε πολιτιστικούς συλλόγους και σε πνευματικά ιδρύματα. Διετέλεσε διδάσκων εισηγητής στο πρόγραμμα «Ενορία Εν Δράσει» της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιώς και είναι εισηγητής στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Ιδρύματος Λασκαρίδη, με τίτλο «Το μεγάλο λιμάνι σταυροδρόμι των εξελίξεων στην ελληνική ιστορία» που απευθύνεται σε μαθητές δημοτικών σχολείων και γυμνασίων.

Το 2014 εκλέχθηκε Γενικός Γραμματέας της Φιλολογικής Στέγης Πειραιώς και από το 2016 είναι Πρόεδρος αυτής. Είναι μέλος της Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, του Πειραϊκού Συνδέσμου, του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδος και της Ένωσης Παλαιών Προσκόπων Νέου Φαλήρου.

Έχει ξεπεράσει τις 160 διαλέξεις σε πνευματικά και πολιτιστικά κέντρα του Πειραιά.

Πάνω από 800 άρθρα πειραϊκής και ναυτικής ιστορίας έχουν δημοσιευθεί σε εφημερίδες και περιοδικά και έχουν αναρτηθεί στο διαδίκτυο από διάφορες ιστοσελίδες. Έχει τιμηθεί από πολλούς συλλόγους στον Πειραιά και έχει μετάσχει ως εξωτερικός συνεργάτης σε τηλεοπτικές παραγωγές. Προσέφερε από διάφορες θέσεις τις υπηρεσίες του ως μέλος, γραμματέας και Πρόεδρος Επιτροπών Κοινωνικής Συμπαράστασης. Υπήρξε Μέλος Διοικητικού συμβουλίου της Ένωσης Παλαιών Προσκόπων Νέου Φαλήρου και διετέλεσε Γενικός Γραμματέας και υπαρχηγός δράσεων αυτής. Έχει τιμηθεί με το Χαλκούν Μετάλλιο Ερυθρού Σταυρού, το Μετάλλιο Παλαιού Προσκόπου και το Μετάλλιο Αθανασίου Λευκαδίτη.

 

 

 

 


 



Σχετικά άρθρα

Τελευταια

Εφημερεύοντα Φαρμακεία ΑΤΤΙΚΗΣ