Εφημερίδα Κοινωνική

Βάθεια Μάνης – Ο βιασμός ενός μνημείου

 Breaking News

Βάθεια Μάνης – Ο βιασμός ενός μνημείου
04 Φεβρουαρίου 2014

*Επιστολή – Καταγγελία της Ελένης Κούβαρη

ΒΑΘΕΙΑ – ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ

κ. Διευθυντά,

Οι παραδοσιακοί οικισμοί στην Ελλάδα συνιστούν αυθεντική έκφραση του ελληνικού πολιτισμού και της ιστορικής μας κληρονομιάς. Ως δυναμικές δημιουργίες της αληθινής ζωής, και όχι ως κατεστραμμένα μνημεία, αρκετοί παλαιοί πύργοι στη Μάνη αναπαλαιώθηκαν με ιδιαίτερη προσοχή και επιμέλεια, προκειμένου να «μεταμορφωθούν» σε οικίες, τουριστικά καταλύματα, εστιατόρια, μουσεία, καθώς και χώροι τέχνης και πολιτισμού. Τα παλιά αυτά οικήματα συντηρήθηκαν, αναπαλαιώθηκαν κι ανέκτησαν την παλιά τους δόξα χωρίς να προσβάλουν την αισθητική του φυσικού μας τοπίου! Αυτό σημαίνει, ότι οι παρεμβάσεις στη στατική δομή περιορίστηκαν στις απολύτως απαραίτητες κατασκευές σύγχρονου εξοπλισμού, οι οποίες ενσωματώθηκαν αρμονικά στην αρχική αρχιτεκτονική δομή∙ στις περισσότερες περιπτώσεις, οι ιδιοκτήτες σεβάστηκαν απολύτως το παλιό και αποκατέστησαν απλά τις φθορές του χρόνου. Επομένως, οι όποιες μοντέρνες παρεμβάσεις «απορροφήθηκαν» από τον ισχυρό παραδοσιακό χαρακτήρα των κτηρίων∙ φυσικά υλικά, όπως η πέτρα, έντυσαν τα πατώματα, ενώ το ξύλο χρησιμοποιήθηκε επιλεκτικά και με σύνεση για τις ξύλινες επενδύσεις και την εσωτερική διακόσμηση των κατοικιών.

Η ΒΑΘΕΙΑ – ΤΟ ΖΩΝΤΑΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ

Η Βάθεια είναι ένας από τους πιο εντυπωσιακούς παραδοσιακούς οικισμούς και σίγουρα ο πιο φωτογραφημένος σε ολόκληρη τη Λακωνική Μάνη.

Ο οικισμός της Βάθειας, όπως ξεπροβάλει ξαφνικά σε μία από τις στροφές του δρόμου, δεσπόζει σαν μια μικρή ακρόπολη στην κορυφή ενός λόφου, στο νοτιότερο σημείο της λακωνικής Μάνης, ενώ βρίσκεται σε απόσταση μόλις 2 χιλιομέτρων από την θάλασσα, προσφέροντας έτσι μοναδική θέα προς τη Μεσόγειο.

Εκατόν σαράντα τέσσερα οικήματα, κατανεμημένα σε τέσσερις διακριτές συνοικίες, συνθέτουν αυτόν τον πυκνά χτισμένο πετρόκτιστο οικισμό που αποτελεί μνημείο της αρχιτεκτονικής παράδοσης της ευρύτερης περιοχής κατά τον 18ο και 19ο αιώνα, περίοδο κατά την οποία χτίστηκαν οι περισσότεροι πύργοι της Βάθειας. Οι πύργοι αυτοί είναι μοναδικά δείγματα λαϊκής οχυρωματικής αρχιτεκτονικής σε ολόκληρο τον Ελλαδικό χώρο.

Τα γνωστά πλέον πυργόσπιτα, είναι διώροφα ή τριώροφα πέτρινα κτίσματα, τα οποία διαθέτουν πολύ μικρά και χαρακτηριστικά παράθυρα. Αυτά χρησίμευαν κυρίως ως πολεμίστρες πίσω από τις οποίες οι κάτοικοι και υπερασπιστές του πύργου και της περιοχής οχυρώνονταν ενάντια σε εισβολείς όπως οι Τούρκοι ή ακόμα και οι πειρατές. Επιπλέον, αρκετοί διέθεταν και ζεματίστρες για την αποτροπή εισόδου από τη πόρτα του πύργου. Η παρουσία τέτοιων πύργων σε μικρή απόσταση μεταξύ τους δημιουργούσε ένα απόρθητο τείχος προστασίας το οποίο με το καιρό αποτέλεσε το φόβητρο κάθε επίδοξου κατακτητή.

Στην αρχιτεκτονική μορφή των κτηρίων και στη χωροταξία του οικισμού της Βάθειας αντικατοπτρίζεται η προαιώνια διαμάχη μεταξύ των οικογενειών, με στόχο να καταλάβουν την κορυφή του λόφου, στρατηγικό σημείο και σύμβολο επικυριαρχίας κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους. Η αρχιτεκτονική των κτηρίων διακρίνεται με βάση τέσσερις κύριες χρονικές περιόδους: (1) μονώροφα και διώροφα μανιάτικα σπίτια κατασκευασμένα πριν από το 1840∙ (2) διώροφα, τριώροφα και τετραώροφα πυργόσπιτα των ετών 1840-1870∙ και (3) μοντέρνα σπίτια ενός και δύο ορόφων της περιόδου 1890-1915.

Η ΒΑΘΕΙΑ ΣΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ

Κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα πάντως τη Βάθεια την χτύπησε ένας εχθρός που αποδείχθηκε δυνατότερος από τους μέχρι τότε εισβολείς και κατάφερε πριν το 1980 να την έχει σχεδόν ερημώσει.

Αρχικά, η αστυφιλία οδήγησε τους κατοίκους της Βάθειας στις μεγάλες πόλεις και οι πύργοι της σταδιακά εγκαταλείφτηκαν. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 80, χάρη στις προσπάθειες του ΕΟΤ και την αναστήλωση αρκετών πυργόσπιτων για την δημιουργία τουριστικών καταλυμάτων, κάποια πράγματα δεν χάθηκαν τελείως. Η κίνηση αυτή, που δυστυχώς δεν επεκτάθηκε σε ολόκληρο τον οικισμό, αλλά περιορίστηκε σε λίγα μόνο κτίρια της προσόψεως, ως ένα βαθμό, διέσωσε κάποιους καλοδιατηρημένους ή ετοιμόρροπους πύργους της Βάθειας. Η συνεισφορά της, όμως, κυρίως συνίσταται στο γεγονός ότι έφερε στην επιφάνεια την ξεχασμένη μέχρι τότε πανέμορφη αυτή γωνιά της Λακωνικής Μάνης. Στη συνέχεια, όταν πριν δέκα χρόνια ο ΕΟΤ έφυγε από τη Βάθεια και οι πύργοι της επεστράφησαν στους ιδιοκτήτες τους, άλλοι βρέθηκαν πλέον ξεχασμένοι κι άλλοι διαφιλονικούμενοι από πολλούς κληρονόμους. Αποτέλεσμα αυτού είναι το σκηνικό των ερειπίων και της εγκατάλειψης που δεσπόζει αυτή τη στιγμή στον οικισμό της Βάθειας, η οποία, πέραν τούτου, αποτελεί σύμβολο της παραδοσιακής Μανιάτικης αρχιτεκτονικής κι έχει αποκτήσει πλέον, ως μνημείο, αδιαμφισβήτητη εμβληματική αξία για τη Μάνη. Η Βάθεια από μόνη της αποτελεί ένα ζωντανό μουσείο του τόπου μας!

mani2

 

Ο ΒΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΑΘΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ… «ΤΥΠΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΛΙΑΠΗ» ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΣΟΔΟ ΤΟΥ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥ ΟΙΚΙΣΜΟΥ

Στην είσοδο της Βάθειας, στη βόρεια πλευρά του παραδοσιακού οικισμού, χτίζεται ένα ξενοδοχειακό συγκρότημα, που αποτελείται από έξι πέτρινα διώροφα μπανγκαλόους, τα οποία εφάπτονται στους παραδοσιακούς πέτρινους πύργους κι εκτείνονται σε όλο το μήκος της πλαγιάς έως τα ριζά του λόφου. Οι οικοδομικές εργασίες έχουν ξεκινήσει από τις αρχές του προηγούμενου έτους και αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε εξέλιξη. Έχουν ήδη ανεγερθεί τα τρία εξ αυτών δυώροφα συγκροτήματα και αυτή τη στιγμή η κατασκευή προχωρά με νέα οικοδομική άδεια, που έχει εκδοθεί από τους αρμοδίους της πολεοδομίας του Δήμου Ανατολικής Μάνης, για το δεύτερο συγκρότημα. Πρόκειται λοιπόν, να χτιστούν άλλα δύο δυώροφα συγκροτήματα στην υπόλοιπη πλαγιά, ενώ για το τρίτο, που αφορά παλιό κτίσμα εντός του οικισμού, που έχει επίσης αγοραστεί από τον εν λόγω ιδιοκτήτη, έχει δοθεί άδεια προσθήκης καθ’ επέκταση και καθ’ ύψος και πρόκειται να σηκωθεί και επάνω όροφος στο παλιό ελαιοτριβείο της Βαθειας! Θα γίνει δηλαδή κι αυτό πέτρινη πολυκατοικία, γιατί όπως το είχαν χτίσει οι παλιοί φαίνεται ότι δεν αρκούσαν τα τετραγωνικά! Ο νόμος, βέβαια, δεν επιτρέπει προσθήκη νέου σε κανένα παλιό κτίσμα προ του 1923. (Εγκ-27433/7753/124/5-7-82)

Τα νεόκτιστα αυτά κτήρια ανεγείρονται μέσα σε έναν μνημειακό χώρο, χαρακτηρισμένο από την αρχαιολογική υπηρεσία ως παραδοσιακό, όπου μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει καμία άλλη οικιστική παρέμβαση πέραν της αναστήλωσης των ήδη υπαρχόντων παραδοσιακών πύργων από τον ΕΟΤ. Σημειώνεται εδώ ότι κατά τα ΦΕΚ 156/Β/29-5-1958, ΦΕΚ 612/Β/30-4-1976 και 594/Δ/78, η Βάθεια αποτελεί Προστατευόμενο Μνημείο και ως εκ τούτου ΚΑΜΙΑ μεταβολή του περιγράμματός του οικισμού ΔΕΝ ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ. Κάτι, δηλαδή, που βλέπουμε να συμβαίνει με τα τρέχοντα έργα. Το νεόκτιστο δίπλα στο παλιό, όχι μόνο αλλοιώνει την αρχιτεκτονική του τοπίου και αλλάζει τη φυσιογνωμία του οχυρού αυτού οικισμού, αλλά ταυτόχρονα, καθώς τα συγκεκριμένα οικοδομήματα είναι περιμετρικά χτισμένα στην είσοδο του χωριού, κρύβουν την όψη των πύργων της Βάθειας και καλύπτουν τη θέα του παραδοσιακού οικισμού. Πλησιάζοντας τον οικισμό, ο επισκέπτης δε βλέπει πλέον τους Μανιάτικους πύργους να στέκουν προαιώνιοι και άγρυπνοι φρουροί της Μάνης, αλλά τα νεόκτιστα διώροφα τουριστικά καταλύματα, που βγαίνουν μέχρι έξω στο δημόσιο δρόμο καλύπτοντας τη θέα της μπροστινής όψης του χωριού.

Οι οικοδομικές εργασίες, απ’ την άλλη, έχουν ανασκάψει ολόκληρη την πλαγιά του λόφου πάνω στον οποίο είναι χτισμένη η Βάθεια. Για την πρόσβαση σε αυτά τα μπανγκαλόους έχει γίνει διάνοιξη δύο δρόμων, ιδιωτικών οδών, οι οποίοι συνδέουν τα κτίσματα με την κεντρική οδό. Έχουν επίσης γκρεμιστεί οι παραδοσιακές πεζούλες που δίνουν την όψη αναβαθμίδων, περιμετρικά του παραδοσιακού οικισμού.

Από μακριά η Βάθεια, που έδινε την αίσθηση πως στέκεται αγέρωχη στην κορυφή ενός λόφου αντικριστά στο πέλαγος, δείχνει απλωμένη προς τη μία μόνο πλευρά να γέρνει προς τα ριζά του λόφου.

Η απορία του επισκέπτη για το πώς είναι δυνατόν να δόθηκε, όχι μόνο οικοδομική άδεια αλλά και επιδότηση ύψους 1.800.000 ευρώ για το συγκεκριμένο έκτρωμα, λύνεται, όταν πληροφορείται πως ο εν λόγω ιδιοκτήτης λαμβάνει πλήρη πολιτική ασυλία που του επιτρέπει να κινείται με άνεση στο διεφθαρμένο σύστημα διοίκησης, ενώ διαθέτει και υψηλές γνωριμίες!

Γεγονός είναι πάντως πως του ανοίγονται διάπλατα όλες οι πόρτες και μπαίνουν με μεγάλη βιασύνη όλες οι υπογραφές!

*Η Ελένη Κούβαρη είναι καθηγήτρια, φιλόλογος, δημοτική σύμβουλος Πειραιά και Γεν. Γραμματέας της Ένωσης Απανταχού Μανιατών. Η παραπάνω επιστολή – καταγγελία φέρει την υπογραφή της. Η ίδια έχει κάνει διεξοδική έρευνα και έχει συγκεντρώσει πλήθος στοιχείων που αναμένεται να αποσταλούν στη Δικαιοσύνη.

 


Σχετικά άρθρα

Τελευταια

Εφημερεύοντα Φαρμακεία ΑΤΤΙΚΗΣ